| İLKEL TOPLUMLARDA MİSTİK DENEYİM VE SİMGELER - Lucien-Lévy Bruhl |
 İlkellerdeki simgeler ve mistik deneyimi onların zihinsel yapılarından yola çıkarak açıklamaya çalışıyorum. Burada sorulan soru şudur: Bu simgeler ve bu deneyime özgü belli başlı özellikler hangileridir ve bu sorunun yanıtını ilkellerin zihinsel yönlendirilmesi ve zihinsel farklılıkları doğrultusunda mı aramak gerekmektedir?
Pek çok karışıklığa yol açmış olan “ilkeller” ve “mistik” (gizemli) gibi iki terimi burada da kullanmayı sürdürüyorum. Bir kez daha bu konudaki anlam karmaşasından kaçmaya çalışacağım. Sözcüğün yazılı anlamında “ilkeller” olarak adlandırılan insanlar, bize tarihin o ilk başındaki insanlardan çok daha yakın olup, günümüz dünyasında bizim en eski atalarımıza tekabül edenlerdir. Bu, gelişmeci varsayıma dayalı bir yaklaşım olup, bunun olgular aracılığıyla kanıtlanması oldukça zordur. “İlkeller” sözcüğünü kullanmayı sürdürmemin nedeni, genellikle herkesin kullandığı bir terimi kullandığımı gösterebilmektir. Eskiden “vahşiler” olarak adlandırılan, bizden ne daha çok ne de daha az ilkel olan, töreleri ve kurumları bizimkilerden farklı olan, bizden daha aşağı ya da geri kalmış olarak nitelendirilen toplumlara atfedilen bir sözcüktür. “Mistik” (gizemli) sözcüğüne gelince daha Giriş bölümünden itibaren bu sözcüğün hangi anlama geldiği kolaylıkla anlaşılmaktadır. Zihinsel İşlevler başlıklı çalışmamda, bu sözcük ilkel zihniyetin en önemli özelliğini belirlememi sağlamıştır. Bu sözcüğü biraz da çekinerek kullanmış ve yol açabileceği yanlış anlamaları önlemeye çalışmıştım. “Daha iyisini bulamadığım için bu terimi kullanacağım” demiştim. Bizim toplumlarımızda oldukça farklı bir şey olan dinî mistisizmi çağrıştırmak gibi bir niyetim yok. Burada “mistik” sözcüğünü güçlere, etkilere, duygular tarafından algılanamayan ancak yine de gerçek olan eylemlere olan inanç anlamında kullanıyorum.
Çevirenin Önsözü Yazarın Önsözü BİRİNCİ KİTAP İLKELLERDE MİSTİK DENEYİM GİRİŞ I. Özgün Bir Mistik Deneyimden Söz Edebilmek Mümkün Mü dür? II. İki Deneyim Türü ve Birbirleriyle Olan İlişkileri III. Tipik Mistik Deneyimler IV. Mistik Deneyimin Yaygınlığı ve Mitler V. Ölülerle Kurulan Bağlantı VI. Mistik Deneyimle İlgili Şemalar VII. Ayrıcalıklı Mistik Deneyimler VIII. Medicine-men ve Şamanlar BİRİNCİ BÖLÜM ŞANS VE SİHİR/BÜYÜ I. Şans/Talih Görünmez Güçlerin Eylem Halinde Olduklarını Gösteriyor II. Rastlantı Olabilir Ancak Kaza Söz Konusu Olamaz III. Kötü Talihi Engellemeye Yönelik Büyü Teknikleri IV. Oyun, Yarışma ve Sportif Etkinliklerde Talihi Kendi Yanına Çekme Araçları-Rastlantı/Talih Oyununun Mistik Anlamı İKİNCİ BÖLÜM MİSTİK DENEYİMDE OLAĞANDIŞI I. Olağandışı Bir Durumun Yol Açtığı Özgün İzlenim II. Olağandışı, Talihsizliğe Yol Açar ve Büyüler III. Olağandışını Belirlemeye Yarayan Terimlerin Olumlu Özel liği IV. Olağandışı ve Doğaüstüne Özgü Duygusal Kategori V. Olağandışının Hayvanlar ve Küçük Çocuklar Üzerinde Bıraktığı İzlenim VI. İnsanın Bu İzlenime Tepkisi: Başka Türlü Bir Gerçekliğin Varlığının Hissedilmesi ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DÜŞLER VE ZİHİNSEL-GÖRÜNTÜLER/HAYALLER (VISIONS) I. Düş, Gerçek ve Bilinmeyeni Açıklayabilen Bir Deneyimdir II. Avustralyalılar’da (dream-life) “Düşteki Yaşam” Totem Özellikleri Taşıyan Varlıklarla İlişkiye Geçilmesini Sağlamaktadır Düşün Mitle Olan İliş kilerine Bakış III. Kuzey Amerika’da Karşılaşılan Benzer Olgular Üzerine IV. Düşler Aracılığıyla Kehânette Bulunmak V. Düşlerin-“Zihinsel-görüntülerin”/Hayallerin İçeriği Gelenekler Tarafından Beslenmektedir VI. Mistik Deneyimler ve İnançlar Arasındaki İlişkiler VII. Görünmez Dünyanın Düşsellik ve Gerçeklik Boyutu DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ÖLÜLERİN VARLIĞI I. Ölüler Yaşamayı Sürdürüyorlar Ancak Bu İşi Geçidin Öte Tarafında Yapıyorlar. II. Görünmez Bir Varlık Olan Ölü, Vefatını İzleyen Belli Bir Zaman Dilimi Boyunca Yakınlarının Yanında Kalıyor (Avustralya) III. Yeni-Gine’de Karşılaşılan Benzer Olaylar IV. Yeni Kaledonya’da Karşılaşılan Benzer Olaylar V. Yeni Mekânlarında Yerleşik Bir Yaşam Sürdürmeye Başlayan Ölülerle Kurulan İlişkiler VI. Driberg’e Göre Siyah Afrika’daki Ölülerin Toplumsal Konumları İKİNCİ KİTAP İLKELLERDE SİMGELER BEŞİNCİ BÖLÜM SİMGELERİN DOĞALARI VE İŞLEVLERİ I. İlkellerin Simgeleri Bizimkilerden Değişik Mi? II. Bütünleştikleri Simgeler Bu Kişiler Aracılığıyla Nesnelleşiyorlar III. Pars pro toto İlkesi IV. Avustralya’daki Belli Kutsal Mekânların Simgesel İşlevi Üzerine V. Güney Amerika’da Karşılaşılan Benzer Olgular Üzerine VI. Bu Olguların Eski Çağlardaki Dayanakları VII. Yeni-Gine’de Anlamları Bilinmeyen Simgeler VIII. Ölülerin Simgeleri İmgesel Olmak Zorunda Değildir IX. Mezarların Üstündeki ya da Yanındaki Taşlar Üzerine X. Siyah Afrika’daki Ölülerin Simgeleri Olan Sopalar, Çömlekler XI. Temsil Ettiği Canlı ya da Ölüyle Özdeşleştirilen Simge ALTINCI BÖLÜM SİMGESEL EYLEM BİÇİMLERİ I. Simgelerin Gündelik Yaşamdaki Kullanımı II. Simge-uzantılar Aracılığıyla Gerçekleştirilen Eylemler III. Simgelere İsimleri Verilerek Etkilenmeye Çalışılan İnsanlar IV. Nitelik Transferi: Yönlendirilmiş ve Sınırlandırılmış Bütünleşmeler V. Toprakla İlgili Büyülere Ait Örnekler VI. Duygusal Bir Soyutlama İçeren Simgesel Eylem YEDİNCİ BÖLÜM SİMGESEL BİÇİMLENDİRME I. Gerçekleşmesi Arzulanan Bir Olayın Önce Düşünce Düzeyinde Biçimlendirilmesi II. Bu Simgesel Eylem Mistik Deneyim ve Sıradan Deneyimin İç İçe Geçmelerine Yol Açmaktadır. III. Kesin Bir Örnek: Emerek Tedavi Etme. Medicine-Man’in Maddesel Bir Durum Arz Eden Hastalığı Söküp Alma Eylemini Biçimlendirmesi IV. Sahtekârlık Değil Simülasyon V. Formüller (/Kalıplaşmış Sözcükler) Aracılığıyla Gerçekleştirilen Simgesel Eylem: Sözlü Biçimlendirme VI. Söylenen Formül (/Kalıplaşmış Sözcük) Gelecekte Olacak Olayı O Anda Gerçekleştirmektedir VII. Simgesel Biçimlendirme, Etkinliğini, Bir Bütünleşme Sürecine Borçludur DİZİN LUCIEN LÉVY-BRUHL (1857-1939)
|
