|
You need to upgrade your Flash Player.
|
| FELSEFE VE DOĞA BİLİMLERİ - Doğan Özlem |
|
 Felsefe tarihçileri, çoğunlukla, Yeni Çağ felsefesinin ve Yeni Çağ biliminin başlangıçlarını 17. yüzyıla götürürler. Gerçekten de modern doğa bilimlerinin doğuşu ve gelişimi, Yeni Çağ felsefesinin doğuşu ve gelişimiyle koşutluk gösterir. Ancak bu çift yönlü gelişim, birbirinden tamamen ayrı doğrultularda olmamış, tam tersine bu doğrultuların kesiştiği, iç içe geçtikleri, hattâ çakıştıkları noktalar, ayrıldıkları noktalardan daha fazla olmuştur. Öyle ki, Yeni Çağ felsefesi tarihi, felsefe ile bilimler arasındaki karşılıklı etkileşimin sayısız örnekleriyle doludur. Ayrıca felsefe, doğa bilimleri üzerine düşünmeyi, bir doğa bilimi eleştirisi geliştirmeyi, daha 17. yüzyıldan başlayarak hiç de ihmal etmemiştir. Öyle ki, doğa bilimleri, dayandıkları ilkeler ve uyguladıkları yöntemler açısından, daha bu dönemde bir felsefi refleksiyonun ve sorgulamanın konusu kılınmışlardır. Hume’un doğa bilimini var kılan temel ilkelerden biri olan nedensellik ilkesi üzerine 18. yüzyılın ilk yarısında geliştirdiği köktenci eleştiriden sonra, aynı yüzyılın ikinci yarısında Kant, günümüzde yeniden güncelleşen ve bu kitabın ilerideki bölümlerinde üzerinde durulacak olan bir bilim eleştirisi ortaya koymuştur. Ancak Hume’dan ve Kant’tan sonra, bilim üzerine bu refleksiyon ve sorgulama, geçen yüzyılın sonlarına ve hattâ 20. yüzyılın başlarına kadar, kesik, süreksiz, bölük pörçük ve etkisiz kalmıştır. Bunda, doğa bilimlerinin sonuçlarının endüstriyel ve teknolojik uygulamalarla toplum yaşamına getirdiği katkıların büyük rolü olmuş, özellikle Aydınlanma felsefesinin en tipik göstergesi olan ilerlemeci dünya görüşü, en büyük desteğini ve tanıtını bilimde (doğa biliminde) bulmak istemiştir. Böylesine itibarlı bir konuma sahip olan bilim karşısında, bazı filozofların bir bilim eleştirisi geliştirmek konusunda bilinçli veya bilinçsiz bir otosansür uyguladıkları bile tahmin edilebilir. Bilime duyulan güven öyle bir dereceye varmıştır ki, bilim karşısında felsefenin gereksizliğini ve yararsızlığını ileri sürenlere, hattâ felsefeye ölüm ilânları çıkartanlara rastlanmıştır.
Bu tartışma çerçevesinde kitapta, felsefe ve doğa bilimlerinin temel karakteristikleri yorumlanmakta, her iki alanın ortaya çıkış şekilleri, birbiriyle ilişkisi ve barındırdığı yöntemsel sorunlar, klasik düşünsel akımların yeniden gözden geçirilmesi suretiyle okuyucuya sunulmaktadır.
FELSEFE VE DOĞA BİLİMLERİ Birinci Bölüm BİLİM ÜZERİNE GENEL BELİRLEMELER I. BİLİMİN NİTELİKLERİ VE TANIMI a. Olgusallık b. Mantıksallık c. Genelleştiricilik d. Eleştirellik e. Seçicilik II. FELSEFİ TEMELLERİ YÖNÜNDEN BİLİM a. Bilimde Realizm b. Bilimde Rasyonalizm c. Bilimde Nedenselcilik d. Bilimde Nicelcilik İkinci Bölüm BİLGİ, BİLİMSEL BİLGİ I. EPİSTEMOLOJİDE BİLGİ, BİLİMSEL BİLGİ a. Epistemolojinin Konusu b. Epistemolojide “izm”ler c. Empirizm-Rasyonalizm Tartışması II. BİLGİ SÜRECİ a. Bilgide İki Yön b. Bilgi Sürecinin Rasyonalist Yorumu c. Bilgi Sürecinin Empirist Yorumu d. Bilgi Sürecinin Kantçı Yorumu Üçüncü Bölüm DOĞABİLİMSEL ETKİNLİK I. DOĞABİLİMSEL YÖNTEM a. Doğabilimsel Yöntemin Yapısı b. Doğabilimsel Yöntemin Kapsam ve Sınırları c. Doğabilimsel Yöntemin Empirist ve Rasyonalist Yorumları II. DOĞA BİLİMİNİN TABANI (BAZI) SORUNU a. Taban Sorununda “izm”ler b. Olgu c. Algı ve Gözlem d. Betimleme ve Açıklama Dördüncü Bölüm DOĞA BİLİMLERİNDE KAVRAM, YASA VE KURAM I. Doğa Bilimlerinde Kavram Oluşturma a. Doğal Dil ve Bilim Dili b. Tanım ve Kavram c. Klasik Tanım Öğretisi d. Modern Tanım Öğretisi e. Bilimsel Kavram Tipleri II. YASALAR VE KURAMLAR a. Yasalar ve Hipotezler b. Kuramlar c. Kuram-Olgu İlişkisi d. Geçerlik Sorunu Beşinci Bölüm KONSTRÜKTİVİST BİR DOĞA BİLİMLERİ FELSEFESİ I. DOĞA BİLİMİ VE DENKLİKÇİ DOĞRULUK ANLAYIŞI a. Kantçı Epistemoloji ve Denkçilik b. Konstrüktivist Bir Etkinlik Olarak Doğa Bilimi II. KONSTRÜKSİYON VE BİLİM a. Konstrüktivist Açıdan Kuram-Olgu İlişkisi b. Doğa Bilimlerinin Meta-İlkelerinin Konstrüktivist Yorumu Altıncı Bölüm BİLİM VE TARİHSELLİK I. DOĞABİLİMSEL NESNELLİK VE TARİHSELLİK a. Doğabilimsel Nesnelliğin Boyutları b. Mantık ve Tarihsellik c. Doğa Bilimi ve Tarihsellik II. KÜLTÜR VE DOĞA BİLİMİ a. Kültür Öğesi Olarak Doğa Bilimi b. Bilimin (Doğa Biliminin) Kültür İçindeki Yeri c. Batı Kültürünün Bir Ürünü Olarak Doğa Bilimi III. BİR ARA DEĞERLENDİRME Ek BİLİM NEDİR, NE DEĞİLDİR: BİLİME TARİHTEN BAKMAK Giriş I. Bilim Nedir? II. Özcü/Evrenselci Bilim III. Nominalist/Tekilci Bilim Eleştirisi IV. Üç Bilim İnsanı ve Üç Bilimsel Faaliyet Tipi V. Birkaç Değerlendirme Notu Kaynakça Dizin
|
