| Sayı 26: Aşk ve Doğu |
|
ו Celâleddîn Rûmî, aşkın yüzlerce dirilişten daha büyük bir görkeme sahip olduğuna inanır. Çünkü diriliş, zaman ve mekâna bağlı bir eylemken, aşk sınırsızdır ve beş yüz kanadıyla yeryüzünün derinliklerine çoktan uzanmıştır. λ Doğu’nun her diyarında aşkın binbir resmi var. Anadolu’nun âşık geleneği, Hint kıtasının hiçlik öğretileri, sûfîlerin birlik ve bütünlük felsefesi aşkın değişen renkleridir. Dîvan edebiyatına bir “aşk edebiyatı”, tasavvuf felsefesine de bir “aşk felsefesi” denilebilir. Sûfî yaşam terbiyesi aşkın ince ve zarif tanımlarıyla doludur: Bu tanımlardan biri Hallac’ınkidir: “Bir şey ancak anlamı kendinden daha ince olan bir şeyle açıklanabilir. Anlamı aşktan daha ince olan bir şey de yoktur; o hâlde aşk nasıl açıklanabilir?” ٭ “Her âşık Platoncudur”: Mutlak güzelliğe ilişkin bilgi, âşığın sevgilisine dair bildiği yegâne masum bilgidir. Sevgili bütündür, sonsuzdur ve tamdır. Âşık bundan ötesini açıklayamaz. μ İdealleştirilmiş yüksek tepelerin ardında aşk var, aşağılarda ise bütün aşk ilişkilerinde görülen korku ve güçsüzlük, şüphe ve kıskançlık gibi Platonik duyguların umutsuz ve kara rüzgârları esmeye başlar. מ Bir kültürün içinden süzülüp gelen âşıklar hep aklımızdadır. Efsanevi aşk kahramanları ilham veren duyguların derinlikleriyle olduğu kadar kültürleriyle de aşk sanatının koruyucu melekleri olmuşlardır. Leyla ile Mecnun’da Arap hikâyelerinin birçok merhalesinden geçeriz. Yusuf ile Züleyha’nın aşkı inanç motifi üzerinde ilerler. Kerem ile Aslı’da, Anadolu’nun kozmolojisini, söz ve inançlarını, farklı halkların farklı tarihlerini okuruz. שּ Aşka dair şu sevimli buluş: Maddi aşk ve manevi aşk ayrımı! Bu ancak sınırlı bir gerçeği dile getirebilir. Hint, İran ve Osmanlı uygarlıklarının aşk kültürleri ne denli manevi öğeler içerirse, Sokrates’ten Dostoyevski’ye kadar uzanan çizgide Batı’nın erdem ve endişe yüklü mistik yolculuğu da o kadar manevidir. צּ Kasîdelere, gazellere, dîvanlara binlerce aşk tanımı sığdırılmıştır. Mecazların ve kinâyelerin ucunda aşk vardır. Aşkın olmadığı hiçbir masal anlatılamaz. Gül ile bülbülün hikâyesi, âşık ile mâşukun hikâyesidir. Kuşların sohbeti sevgililerin de sohbetidir. Ф Muhibbî’den... Hayâtum hâsulum ‘ömrüm şerâb-ı kevserüm ‘adnüm TARİH Halil İnalcık Otman Baba ve Fâtih Sultan Mehmed EDEBİYAT Muhammet Nur Doğan Dîvan Şiirinde Aşk Ahmet Atillâ Şentürk Osmanlı Şiirinde “Aşk”a Dair Ahmet İnam Andelîb-i Gûyânın Yolculuğu Olarak Aşk Laurent Mignon Işk ve Aşkın Buluştuğu ve Ayrıştığı Yer: Nizâr Kabbâni ve Cemal Süreya’nın Şiirinde Sevgili ve Mesaj Acem Ağırsemâî Şeyh Gâlib DOĞU MASALI Ali Duymaz İncil ile Furkan Arasında Bir Aşkın Hikâyesi: Kerem ile Aslı Gülşen Çulhaoğlu Şeyhî’nin Hüsrev ü Şîrîn Mesnevisi’ndeki Aşk İlişkileri KADIN Anneamarie Schimmel Sûfîlikte Dişil Unsurlar Yedi Askı İmriülkays İRAN Uğur Kömeçoğlu Gençlik, Gündelik Yaşam, Beden-Mekân Siyaseti ve İran Eski Mısır’dan Tarlalarda Buluştuğumuz Sevgiliye Hoş Türküler TİYATRO S. Dilek Yalçın Çelik Lâle Devri: Bir Lâle Muamması, Masal Diyarı Şiir Gibi Bir Aşk ... RESİM Emine Önel “Tasavvufî Aşk Şehidi” Hallac-ı Mansur ve Akyavaş’ın Resmindeki Yansıması KENZ Mustafa Kara Sinan Paşa ve Aşk Süleyman Derin Mevlâna Celâleddin Rumi’nin Sevgi Anlayışı |
KİMYA-İ SAADET
