Doğu Batı Sayı 116: Zamanın Ruhu: Nihilizm

ZAMANIN RUHU: NİHİLİZM

M. Mukadder Yakupoğlu
Varoluş Sorunu Nihilizmle Başlar 

Hasan Aksakal
Dünyasızlaşma Çağı: Nietzsche’nin Çöküşünden Küresel 1968’e Nihilizmi Tarihselleştirmek

Burak Sayın
Güncel Bir Perspektif: Nihilizm Neden Hiççilik Değildir?

Yasemin Akış Yaman
Kierkegaard’da Estetik Varoluşun Krizi: Nihilizm, Ölüm ve Ciddiyet

Victoria Frede
Rus Nihilizmi

Ali Akay
Nihilizmin Neresindeyiz?

Hakan Kızıltan
Narsisizmden Nihilizme: Bir Çöküşün Anatomisi

Gamze Nil Arkan
Sinematik Nihilizmden Algoritmik Nihilizme Biçimin İcrası, İzin Buharlaşması

Derda Küçükalp
Politik Nihilizm Nietzsche’den İlhamla Nietzsche’ye Rağmen 

Ahmet Soysal
Nihilizm Sorusu

Boğaç Berkmen
Zerdüşt’ün Patolojik Yolu: Anlık-Anımsamanın Sonluluğu ve Otomatik Nihilizm

Ulaş Işıklar
Meursault’nun İzinde: Visconti ve Demirkubuz’dan Ozon’a Nihilist ‘Yabancı’nın Sinemasal Yolculuğu

Mehmet Akif Tutumlu
Nihilizm Üzerine Bir Deneme

Nurettin Ergün
Her Şeyden Hiçliğe

Uğur Demirci
Nihilizmin Tezahürleri ve Modern İnsanın Anlam Arayışı

Erdal Ateş
Sanat Yaratımında Varoluş ve Yok Oluş

Alexandre Salas
Hıristiyan Nihilizminin Edebî Örnekleri

NİHİLİZM NEDİR?

Nihilizmin sosyalizm, kapitalizm, komünizm gibi toplumsal bir boyutu yoktur. Bireye özgüdür. Nihilist toplum yoktur, nihilist birey vardır. Toplum olarak organize olmanın ön koşulu, aşkın bir güce inanmaktır. Bu güç ya Tanrıdır, Tanrılardır ya da devlettir. Diktatörün dayandığı güç, toplumun tahayyül ettiği devlettir. Buna karşılık nihilizm, psikolojik bir ruh hali, bir ortam, bir rüzgâr, bir eylem şeklinde tezahür eder.

Nihilizm, bireyin inanç sistemlerine karşı bir tepkisidir. İnsan türü sonluluğunu kabul etmeyerek, hayalî bir sonsuzluk projesi geliştirmiştir. Bu proje, kapitalizmin üretim biçimine egemen olmasıyla birlikte, başarısızlığa uğramıştır. Bu durum bireyle sürüleştirilen toplum arasında kopuşa neden olmuştur. Toplum egemen sınıfların etkisi altına girmiş ve dayatılan inanç sistemlerine boyun eğmiştir.

Bu derginin konusu, bireyin, nihilizmin yol açtığı boşluğa karşı verdiği savaşımdır. Belki de yaratıcılığı, üstün nitelikli çalışmayı ateşleyen nihilizmdir.

Nihilizm, bireysel ahlâkı gerçekleştiren sürecin başlangıç noktasıdır. İnanç her zaman toplumsal ahlâkı oluşturur ve bu nedenle şiddete açıktır. Bireysel ahlâkın niteliklerinden biri de şiddete her koşulda karşı çıkmasıdır. Özsaygının temeli olan bireysel ahlâk, bireyin şiddetini yok ettiği için, toplumsal şiddetin kurbanı olur. Tarihte bunun örnekleri hem ülkemizde hem de dünyada sayılamayacak kadar çoktur.

Kapitalizm ve finansal kapitalizm, dinleri manevi özlerinden uzaklaştırmış ve din adamlarını para peşinde koşan insanlar haline getirmiştir. İnsan türünün bu nedenle yaşamın anlamını somutlaştırdığı dinlere olan inancı yok olmaya yüz tutmuştur.

Finans kapitalizminin dünya ekonomisine egemen olmasıyla birlikte, tüm dünya toplumları bayağılığın çukuruna düşmüş ve bu durum, nitelikli, yaratıcı bireylerin tepkisiyle onları yeni bir anlam anlayışına sürüklemiştir. Çağımızda bireylerin nihilizme bir can simidi gibi sarılmalarının nedeni, bayağılığın boğucu atmosferinden kurtulma çabasıdır.

Nihilizm, Nietzsche’nin söylediği gibi, aşılması gereken bir evredir. Bu evre değerlerin yeniden yaratılmasıyla aşılabilir. Bu değerler öncelikle edebiyat, sanat, sinema, resim başta olmak üzere eserlerle yaratılabilir. İnsan türünün karanlık bir geleceğe doğru yol almasına karşı duran ve yeni bir yolun habercisi nihilizm hareketidir. Ernest Hemingway’in, Jack London’ın, Wirginia Woolf’un intiharlarına bu açıdan bakabiliriz. Bu yazarlar intiharlarıyla, insanın bu bayağı yaşayışını kabul etmediklerini ve bu yaşayışın bir parçası olmak istemediklerini trajik bir yolla göstermişlerdir.

 M. Mukadder Yakupoğlu